Kernenergie is goedkoop en onvermijdelijk

Het lijkt erop dat Mirjam de Rijke van Natuur en Milieu mijn gastblog niet goed heeft gelezen. Nergens stel ik immers dat er in Nederland een tekort aan elektriciteitproductie zal ontstaan. Integendeel, Mirjam heeft gelijk met de stelling dat in Nederland volop gebouwd wordt aan nieuwe kolencentrales. “We hebben het dan ook aan de antikernenergiebeweging te danken dat er nu miljarden tonnen CO2 de atmosfeer in worden geblazen”, volgens de Engelse wetenschapsjournalist en milieubeschermer Mark Lynas in het milieudefensie magazine van oktober 2009. Door halsstarrig vast te houden aan dogma’s zal Nederland zijn milieudoelstellingen bij lange na niet halen en op grote schaal CO₂ emissierechten moeten kopen. Behalve dat deze handelwijze slecht is voor het milieu, is zij ook nadelig voor de klanten omdat zij uiteindelijk de rekening moeten betalen. Bovendien gaat kolenstook gepaard met grote emissies van stikstofoxiden, fijnstof en zware metalen die zullen leiden tot een groot aantal zieken en slachtoffers in de buurt van kolencentrales. Deze zogenoemde externe kosten worden nu voornamelijk afgewenteld op de maatschappij.

Tijdens de afgelopen vijftig jaar is het elektriciteitsverbruik in Nederland vertienvoudigd en vooralsnog lijkt aan deze stijging, alle economische crises ten spijt, geen eind te komen. Het elektriciteitsverbruik per Nederlander bedraagt nu circa 7500 kilo-Watt-uur per jaar, waarvan 15% voor huishoudelijk gebruik. In de toekomst zal dit naar verwachting verder stijgen door een toename van onze welvaart (hoewel het wellicht beter zou zijn als we wat soberder zouden leven) en verdere elektrificering van onze maatschappij. Denk hierbij aan de opkomst van elektrisch vervoer en warmtepompen voor verwarming en koeling.

Het is overigens niet verwonderlijk dat de buitenlandse stroomproducenten hun oog hebben laten vallen op Nederland als vestigingsplaats voor nieuwe kolencentrales. Nederland bevat veel diepe havens met grote koelwatercapaciteit waardoor de aanvoer van steenkool en de afvoer van restwarmte uiterst efficiënt is. We hebben jarenlang op een goudmijn gewoond die nu bij het openstellen van de Europese elektriciteitsmarkt kan worden benut. Het grote aanbod van koelwater maakt Nederland echter ook heel geschikt voor de exploitatie van kerncentrales. Door benutting van deze goede locaties zou Nederland een voortrekkersrol kunnen spelen bij de productie van schone en goedkope elektriciteit.

Duurzame elektriciteit

Ik ben zelf groot voorstander van duurzame elektriciteit. Echter grootschalig gebruik van één enkele technologie leidt meestal tot grote problemen die niet eenvoudig zijn op te lossen. Grootschalige inzet van alleen zon en wind (zou het al kunnen, zie hieronder) leidt tot een grote ontkoppeling tussen productie en gebruik van elektriciteit, die zeer grote investeringen zal vergen in reservecapaciteit en energieopslag. Veel beter is het dus om te werken aan een gebalanceerde elektriciteitsvoorziening gebaseerd op meerdere bronnen. Kernenergie kan hierin een belangrijke rol vervullen doordat het op een schone en goedkope manier de basislast kan verzorgen. Overigens is het een fabel te denken dat een kerncentrale de fluctuaties van zonne- en windenergie niet zou kunnen opvangen. Het wordt alleen niet op grote schaal gedaan omdat kerncentrales voor de goedkoopste stroom zorgen.

In een recent verschenen studie (2010) van het International Energy Agency blijkt dat de inzet van kernenergie goedkoper is dan alle alternatieven. Hoewel de eerste kerncentrale van het type EPR (European Pressurized-water Reactor) die in Finland wordt gebouwd duurder uitvalt dan gepland, zal de centrale nog steeds competitief zijn in vergelijking met andere bronnen. Een simpel sommetje leert dat de totale kostprijs voor elektriciteit uit deze centrale tussen 5 en 6 eurocent per kilo-Watt-uur zal liggen. Dit is ongeveer de helft van wat windenergie op land kost. Toekomstige reactoren zullen waarschijnlijk goedkoper uitvallen waardoor kernenergie alleen maar aantrekkelijker wordt.

Toekomstige energievoorziening

Toch is de lage kostprijs van kernenergie niet de belangrijkste reden. Het energieprobleem waar wij voor staan is zo groot dat we alle duurzame energiebronnen, inclusief kernenergie, nodig zullen hebben om onze energievoorziening in de toekomst veilig te stellen zonder onomkeerbare schade aan het klimaat toe te brengen. Om een idee te krijgen van ons energieverbruik geef ik hier getallen. Het huishoudelijk elektriciteitsverbruik in Nederland bedraagt circa 4000 kilo-Watt-uur per gezin van vier personen. Dit komt overeen met 1000 kilo-Watt-uur per persoon. Het totale elektriciteitsverbruik inclusief de bijdragen van alle nutsvoorzieningen, industrie en elektrisch transport, bedraagt maar liefst 7500 kilo-Watt-uur per persoon. Dit is bijna een factor acht meer! Onze elektriciteitsvoorziening wordt voor meer dan 90% verzorgd door fossiele brandstoffen. Voor de productie van 7500 kilo-Watt-uur elektriciteit verbruiken wij een hoeveelheid fossiele brandstoffen met een verbrandingswaarde van 70 Giga-Joule. Het totale energieverbruik inclusief verwarming en vervoer bedraagt maar liefst 210 Giga-Joule per persoon. Weer een factor drie extra. Dit betekent dat als wij ons huishoudelijk verbruik van elektriciteit met zon en wind zouden dekken, we maar 5% van ons totale energieverbruik hebben verduurzaamd. Kortom, we zullen alle krachten moeten mobiliseren en alle opties moeten benutten om de transitie naar een duurzame energievoorziening succesvol te doorlopen.

Naschrift: Worden ook de kleinere huishoudens in Nederland meegeteld, dat bedraagt het gemiddelde huishoudelijk elektriciteitsverbruik circa 1550 kilo-Watt-uur per inwoner.

For more information, please contact  j.l.kloosterman@tudelft.nl